سالم ماند از خاطرات سوء با خالص کردن نیت

الباب الرابع فی النیه

[قسمت اول از متن‏]

قال الصادق علیه السلام صاحب النیه الصادقه صاحب القلب السلیم، لان سلامه القلب من هواجس المحذورات بتخلیص النیه للَّه فی الامور کلها، قال اللَّه تعالى یوم لا ینفع مال و لا بنون الا من أتى اللَّه بقلب سلیم، و قال النبى صلی الله علیه و آله و سلم نیه- المؤمن خیر من عمله، و قال صلی الله علیه و آله و سلم انما الاعمال بالنیات و لکل امرء مانوى، فلا بد للعبد من خالص النیه فی کل حرکه و سکون، لانه اذا لم یکن بهذا المعنى یکون غافلا، و الغافلون قد وصفهم اللَّه تعالى فقال: ان هم الا کالانعام بل هم اضل سبیلا، و قال: اؤلئک هم الغافلون.

ترجمه‏

(باب چهارم در نیت) حضرت صادق علیه السلام فرمود: کسى که نیتش صاف و درست و صادق است آن شخصى باشد که قلبى سالم و دلى پاک دارد، زیرا که سالم ماندن از خاطرات و اندیشه‏ هاى سوء و نامطلوب به هنگام خالص کردن نیت است براى خدا در همه امور و اعمال. رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود نیت شخص مؤمن بهتر است از عمل او و فرمود: تمام اعمال به واسطه قصدها و نیتها امتیاز پیدا مى‏کنند و براى هر شخصى است آنچه نیت مى‏کند.

پس لازمست که هر بنده‏اى از بندگان خدا نیت خود را در حرکات و سکنات و اعمال خود خالص و صاف کند، زیرا در غیر این صورت از جمله غافلین محسوب شده و به اقتضاى بندگى خود رفتار نخواهد کرد، و خداوند متعال غافلین را در قرآن مجید معرفى مى‏فرماید که- آنان مانند چهارپایان هستند و بلکه در سلوک گمراهترند- آنان غافل‏اند.

شرح‏

از کوزه برون تراود آنچه در اوست، وقتى که قلب انسان از رذائل صفات نفسانى و شهوات و اوهام و عقاید باطل و علائق مادى تصفیه گردید؛ قهرا نیت و فکرى که از قلب او مى‏تراود سالم و پاک است، و چون نیت انسان خالص و صاف و پاک شد، البته اعمال و حرکاتى که در اثر نیات حسنه از او صادر مى‏شود، پسندیده و صالح خواهد بود.

اینست که نیت مؤمن همیشه نیکوتر و صافتر و مهمتر از عمل او است، زیرا که سرچشمه عمل نیت است، و تا نیت به حد کامل صاف و خالص نشده است، ممکن نیست عمل صاف و صالح و خالص گردد.

چنان که مقام نیت نیز نسبت به صفا و کدورت قلب چنین است، هر چه نیت صافتر و یا تاریکتر باشد، صفا یا تاریکى قلب که سرچشمه نیت است بیشتر خواهد بود.

[قسمت دوم ازمتن‏] 

ثم النیه تبدو من القلب على قدر صفاء المعرفه، و تختلف على حسب اختلاف الایمان (الاوقات) فی معنى قوته و ضعفه و صاحب النیه الخالصه نفسه و هواه معه مقهورتان تحت سلطان تعظیم اللَّه تعالى و الحیاء منه، و هو من- طبعه و شهوته و منیه نفسه منه فی تعب و الناس منه فی راحه.

ترجمه‏

نیت به اندازه خلوص و به میزان صفاء معرفت، از قلب ظاهر مى‏شود و به اختلاف مراتب ایمان (یا به اختلاف اوقات) از لحاظ قوت و ضعف آن مختلف مى‏شود. و کسى که نیت خالص دارد: نفس و هوى او هر دو در مقابل‏ حیاء و تعظیم پروردگار مغلوب و مقهورند. و این آدم که به مقام نیت خالص رسیده است، از جهت خواهشها و درخواستهاى طبیعت و شهواتش و آرزوهاى نفسانى خود پیوسته در رنج و تعب است، و باید بر خلاف مقتضیات طبیعت و بر خلاف شهوات نفسانى و بر خلاف آنچه نفس او درخواست و آرزو مى‏کند، رفتار کرده، و در عین حال حقوق آنها را تا آنجا که مى‏باید حفظ کند، ولى دیگران از این آدم و از شر و آزار او در آسایش و امن هستند، زیرا او از کسى توقع و چشم طمع و امیدى نداشته و دست تعدى و ظلم به طرف کسى دراز نمى‏کند.

دل بود پاینده تن گردد هلاک* دل سوى جانان رود تن سوى خاک کار تن سهلست فکر دل کنید* نقش باطل را ز دل زایل کنید

شرح‏

خصوصیات نیت از جهت صفاء و شدت و ضعف خلوص وابستگى کامل دارد به شدت و ضعف معرفت، و هر چه معرفت انسان زیادتر و بیشتر و دقیقتر و کاملتر باشد: نیت نیز خالصتر و صافتر خواهد شد. و معرفت نیز از جهت شدت و ضعف ملازم با شدت و ضعف ایمان است.

هر که ایمانش قویتر و محکمتر و کاملتر است، معرفتش بیشتر است، و هر که معرفتش بیشر باشد، ایمان او به همان اندازه قویتر بوده و نیتش صافتر و خالصتر خواهد بود.

و معلوم باشد که خصوصیات نیت تابع خصوصیات و دقایق معارف است، و معارف الهى هر چه در قلب متجلى گردد، در چگونگى و خصوصیات فکر و نیت آدمى تأثیر خواهد بخشید، یعنى نیت محکمتر و مستدلتر و دقیقتر و عمیقتر گشته، و جهات ضعف و سستى آن کمتر خواهد بود. و همچنین شدت و قوت مراتب ایمان وابسته به حصول دقائق معارف الهى است، هر چه مشاهدات قلب بیشتر باشد: مرتبه ایمان نیز محکمتر و قویتر خواهد بود. و از جهت دیگر تجلى معارف و مشاهده حقائق نیز متوقف است به طهارت و صفاء و جلاء آئینه دل.

منبع: کتاب مصباح الشریعه (ترجمه و شرح مصطفوى) ص ۱۹

بازنشر: منتخب وب montakhabweb.ir

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن